::::::::: No Plan B :::: by Tim & Michèle :::::::::

Nigeria

Welcome to Nigeria! [09 April 2004 - michele]
Nigeria stond in eerste instantie niet op ons programma. Het land heeft immers een verschrikkelijke reputatie. Sinds jaar en dag bezet het de eerste plaats in de Corruption Perception Index, een lijst waarop niet minder dan 52 staten figureren. Het is een land dat gespecialiseerd lijkt in namaak (van dollars, auto-onderdelen en zelfs vaccins). Vandaar dat ze in Benin dan ook zeggen dat "al het goede uit Burkina komt en al het slechte uit Nigeria". Geweldadige straatcriminaliteit, zo zegt men, hoort er bij het dagelijkse leven. Enkele bangmakers die we om de oren kregen geslagen: "Eens de nacht valt worden de wegen bevolkt door allerlei gespuis dat je niet wil tegen komen. Kijk uit voor Rolls Royces (!) met gedoofde lichten. De mannen in deze wagens kennen immers geen genade, ze beroven je van alles wat je hebt. Inclusief je leven.. En dan zijn er nog die groepjes die zich op de fiets voort bewegen. Hoewel zij er minder gevaarlijk uitzien zullen ook zij niet aarzelen om je bezittingen aan te slaan. Ze doen je wel geen pijn. Meestal geven ze je hun fiets en zelfs nog een fles water om je je weg te laten verder zetten." Maar ook overdag blijkt de veiligheid niet gegarandeerd te zijn. De beruchte "coupeurs de route", die je wagen doen stoppen door spijkerborden onder de wielen te werpen, kunnen immers "op elk moment van de dag" toeslaan. En ze zijn overal." "Reken in een noodsituatie ook in geen geval op de politie. Die zijn nog het ergste van al: zo corrupt als ze groot zijn en niet vies van intimidatie en fysiek geweld."
"Als jullie dan toch echt door Nigeria willen rijden, houd je dan aan volgende regels. Rijd enkel overdag. Vertel aan NIEMAND waar je precies naartoe gaat of wanneer je denkt te vertrekken. Geef nooit je papieren af. Verlaat na zonsondergang je hotel niet meer. Vertrouw niemand en hoop op het beste."

Voor ons was het niet zozeer een kwestie van door Nigeria te WILLEN rijden, maar van door Nigeria te MOETEN rijden. Om terug in Niamey te geraken hadden we immers de keuze tussen drie alternatieve routes. De eerste twee zouden ons opnieuw door het Kameroenese hooggebergte leiden. Daar zouden we dan moeten kiezen of we alsnog de grens met (noord) Nigeria zouden oversteken of we voor een tweede keer het helse traject door de Sahara en rond Lake Chad zouden afleggen. Geen van beide opties leek ons echt aantrekkelijk. Om te beginnen is de weg door Centraal Kameroen lang (de heenreis vanaf de grens tot Douala had ons vijf dagen gekost) en levensgevaarlijk. De kans op een ongeval was aanzienlijk en met de weinige dagen die ons restten op ons visum konden we ons blikschade (of erger) absoluut niet veroorloven.
Rationeel gezien was het het voordeligste om Kameroen te verlaten via Ekok en Nigeria van zuid naar noord te doorkruisen. Dit zou ons immers een kleine duizend kilometer en minstens vijf rijdagen besparen. De wegen zouden in Nigeria ook een pak beter moeten zijn en de diesel een stuk goedkoper. Daarbij hadden we net nieuws gekregen van een Nederlands koppel dat twee weken voor ons ook door Nigeria had gereisd en hun was niets overkomen. De beslissing leek genomen.

24 maart. Vandaag moeten we uit Kameroen vertrekken. Met trillende benen en kriebels in de buik verlaten we Mamfe. De laatste zestig kilometer naar de grens vormen een eerste beproeving. Zo'n slechte piste zijn we nog nergens tegen gekomen! De putten zijn zo diep dat er een kleine vrachtwagen in kan verdwijnen. We doen er dan ook twee uur over..
Onderweg stellen we actieplan op. We nemen ons voor om - eenmaal over de grens - niet in te gaan op provocaties, zoveel mogelijk mee te werken maar vooral enkel te stoppen voor iemand met een wapen. Onze waardevolle spullen hebben we verborgen en op ons lichaam dragen we enkel onze papieren en wat kleingeld dat misschien dienst zal moeten doen als "dash" (smeergeld).

De formaliteiten aan Kameroenese zijde verlopen vlot. De paspoorten en het carnet worden netjes afgestempeld en nu is het zeker: er is geen weg terug. We halen diep adem en fluisteren: "Nigeria, here we come."

Eerste halte op Nigeriaanse bodem is het politie/immigratiekantoor. Op de drempel zit een zestal geüniformeerde mannen verveeld een praatje te slaan. Onze vrolijke "Good morning" wordt er op gemompel onthaald. De formaliteiten worden snel afgehandeld - naar Afrikaanse normen dan toch. Een uitgebreide registratiefiche dient te worden ingevuld en deze wordt dan door een agent integraal overgepend in een groot boek. Ondertussen worden de visa bekeken en herbekeken, worden er wat vragen gesteld ("You don't work for your government, do you?") en wordt het paspoort pagina per pagina geïnspecteerd. Alles is echter in orde en de obligate stempel kan dan ook niet uitblijven. Geen dash, geen geroep of geïntimideer maar wel een beleefd : "Enjoy your stay in Nigeria and.. safe journey." Ook de douane-beambten maken hun reputatie niet waar. Ze stempelen het carnet af zonder de auto nog maar te hebben gezien, laat staan geïnspecteerd. Ook zij willen niets en wensen ons een goede reis.
Er wacht ons nog een laatste kantoortje. Wat we hier precies moeten doen is ons onduidelijk. Omdat het tot hiertoe allemaal zo vlot verlopen was, zijn we extra op onze hoede. "Je gaat zien. Die klootzakken spelen allemaal onder één hoedje. Nergens vragen om smeergeld maar hier zullen we het krijgen!" Behoedzaam stappen we binnen. "Good morning! Have a seat. May I have your passports, please?" Blijkt het gewoon om een bijkomende immigratiecontrole te gaan. De paspoorten worden opnieuw overgepend en we zijn vrij om te gaan.
Ongelooflijk.
Misschien wordt het dan toch allemaal zo erg niet?
Met een iets lichter hart stappen we in de auto en trekken we erop uit.
De weg ligt er goed bij en als we niet al te vaak worden gestopt moeten we binnen een uur of vijf in Makurdi (onze halte voor de nacht) kunnen zijn.

We zijn evenwel nog geen vijfhonderd meter gevorderd of we moeten al snoeihard in de remmen gaan staan. Midden op het wegdek staat een man (ongewapend, onderlijfje, grijze broek) wild teken te doen dat we moeten stoppen. Ons actieplan indachtig zijn we daartoe niet echt geneigd maar omdat ik in de berm een aantal wagens zie staan met het opschrift "police", besluiten we toch maar te gehoorzamen. De man nadert de auto en beweert van de douane te zijn. Hij wil het carnet zien. Ik herken zijn broek als zijnde identiek aan die van de douaniers aan de grens en we gaan dus maar in op zijn verzoek. Alles blijkt in orde te zijn en de man verdwijnt. Ondertussen staat er aan Tims zijde al een politie-agent op het raampje te tikken. "Paspoorten, graag." De man verdwijnt ermee in een hutje onder de bomen en Tim gaat er als een speer achteraan. De minuten tikken voorbij. Er wordt druk gegesticuleerd, de paspoorten gaan van hand tot hand en worden pagina-voor-pagina geïnspecteerd. "Dit begint wel erg lang te duren." denk ik, maar net op dat moment stijgt er uit datzelfde hutje een bulderlach op. Handen worden geschud en Tim verschijnt -ongeschonden én met beide paspoorten - langs de auto.
"Smalltalk" was ook weer hier het toverwoord.
Als er immers één ding is dat we hebben geleerd tijdens al die maanden dat we nu al onderweg zijn, is het wel dat je er bij grens- en wegcontroles het snelst vanaf komt als je de conversatie luchtig kan houden. Voetbal is hierin -zeker in Afrika - een dankbaar onderwerp. Meestal gaat het ongeveer zo:
"Dus jullie komen uit België?"
"Jawel. Wist je trouwens dat er veel Nigerianen (varieert ngl het land waarin je je bevindt) in de Belgische voetbalcompetitie spelen?" (het helpt als je dan ook nog wat namen kan noemen). "Jullie land heeft het trouwens erg goed gedaan op de Cup of African Nations." (ook hier moet je wel een beetje variëren en de waarheid ook weer niet teveel geweld willen aandoen. Gelukkig hebben we de meeste wedstrijden kunnen meepikken toen we in Benin/Niger verbleven.) "Hopelijk stoten jullie door naar de Wereldbeker. Bla bla bla"
Doorgaans heb je tegen die tijd je documenten wel weer in handen. Je informeert nog even naar de staat van de weg verderop en je kan weer verder.

Een gelijkaardig scenario had zich afgespeeld aan dat eerste checkpoint. En alweer was er geen enkele naira (Nigeriaanse munt) van eigenaar gewisseld.

We rijden voort met de oren gespitst en de blik strak op de weg gericht.

Vijf kilometer verder worden we alweer gedwongen in de remmen te vliegen. Opnieuw staat er iemand te zwaaien op de weg. Deze man is wel gewapend (het machinegeweer hangt losjes op zijn schouder) en lijkt ook een uniform te dragen. We vertragen en draaien het raampje open om erachter te komen wat hij wil.
"Wildlife preservation! Hebben jullie dieren in de auto zitten? Geen apen meegebracht uit Kameroen?"
"Euh, neen."
"Goed zo. Carry on!"

Zo gaat het natuurlijk wel niet vooruit! Als ze ons om de haverklap blijven tegenhouden, raken we nooit in Makurdi voor zonsondergang..
De kilometers die volgen verlopen gelukkig naar wens. Er is weinig verkeer, het asfalt ligt er verbazend goed bij en we zijn al zeker een half uur niet meer gecontroleerd. Eindelijk ontspannen we een beetje. Het is echter relaxatie van korte duur. Voor we het weten, staat er weer een groepje mannen in de berm. Allen in het zwart en allen zwaar bewapend. Het blijkt om een politiepatrouille te gaan die bestaat uit drie (er verveeld uitziende) jongelingen en een oudere commandant. Een van de agenten beschikt over een futuristisch uitziend wapen. Het lijkt op een grote revolver maar het is helemaal gechromeerd en heeft een loop met een diameter van wel tien centimeter. Ik wil niet weten wat hij daarmee kan uithalen en vermijd dan ook zijn blik. De commandant, die het woord voert, is van een ander kaliber. Een jaar of vijftig, groot en graatmager. Aan zijn lippen kleeft een ondefinieerbare witte substantie, zijn ogen zijn een beetje glazig en hij praat en beweegt als een tienermeisje dat één glas chamagne teveel op heeft. Enkel het gegiechel ontbreekt. Hij wil weten waar we naartoe gaan (wij liegen uiteraard) en waar we vandaan komen. "Oooh, België. Dat is wel erg ver, he.. En hebben jullie uit dat verre België iets meegebracht voor jullie vrienden die hier de veiligheid verzekeren?" "Euh, nee. Alles wat we bij hebben, hebben we nodig. Sorry". Hij blijft aandringen. We bieden hem een snoepje aan maar dat wil hij niet. "Dat is voor meisjes", zegt hij. De commandant staat erop dat we hem en zijn mannen iets aanbieden en ten langen leste haal ik 20 naira (iets meer dan tien eurocent) uit mijn zak. "Geld? Oh, nee, nee, nee.. Ik wil geen geld. Hebben jullie echt niets anders?" "Nee sorry, echt waar, het spijt ons. Volgende keer brengen we zeker iets mee." "Okee, dan. Safe journey!" En dan komt de giechel alsnog.

En zo gaat het eigenlijk die hele eerste dag. Gemiddeld om de vijf kilometer worden we gestopt, wordt er gevraagd naar ons traject en soms wordt er beleefd geïnformeerd "Of we iets hebben meegebracht voor hen". Meestal volstaat een schuldbewust "nee,sorry" om doorgewuifd te worden. Ondanks het feit dat niemand van de agenten ons bedreigt, iedereen onder de indruk lijkt van de weg die we al in Afrika hebben afgelegd en ons overal een "safe journey" wordt toegewenst, zijn die checkpoints toch een zenuwslopende aangelegenheid. Je wordt gedwongen tot continue alertheid omdat je tot je een uniform, badge of insigne ziet er niet zeker van kan zijn dat je wel te maken hebt met echte agenten. Sommigen onder hen zijn ook duidelijk onder invloed van drank of drugs, hetgeen hen een onvoorspelbaar trekje meegeeft. Het is dan ook verre van aangenaam als je zo'n type al zwaaiend met een machinegeweer jouw richting uit ziet komen. Want gewapend zijn ze stuk voor stuk. Soms met een machinegeweer, soms met een mes, soms met allebei.

Rond halfzes kwam Makurdi eindelijk in zicht. Het zag er met andere woorden naar uit dat we deze dag gingen overleven. Nu de nacht nog. Makurdi stond in geen enkele van onze reisgidsen beschreven en we hadden er dan ook nog geen idee van waar we gingen slapen. Zonder stratenplan en een uur verwijderd van de zonsondergang moesten we op zoek naar een betrouwbaar hotel. Het ene bleek al snel te duur, het volgende te obscuur en bij een derde kon de veiligheid van de auto niet worden gegarandeerd. Toen het begon te schemeren kwamen we echter aan bij Fathers Moustache. Dit zag er okee uit: aanvaardbare prijs, propere kamer, een grote poort die 's nachts op slot ging en twee nachtwakers. Het beste van al was dat we de auto achter het hotel en uit het zicht konden parkeren met als bijkomend pluspunt dat hij op deze manier vlak naast het raam van onze kamer terecht kwam. Zo hoefden we hem geen seconde uit het oog te verliezen. De kamerdeur werd gebarricadeerd en het licht ging uit. Het werd een rustige nacht.

Omdat we onze tijd in Nigeria zo kort mogelijk wilden houden, zouden we op dag twee proberen in één ruk van Makurdi tot Kano te rijden, een stad op ongeveer tweehonderd kilometer van de Nigeriaans-Nigerijnse grens. Het leven zou daar een pak rustiger moeten zijn ten gevolge van de sharia-wetten die er heersen. Dit betekende wel dat we 750 km voor de boeg hadden. Afgaande op het aantal controles dat we de vorige dag hadden ondergaan, zou ons dat makkelijk acht tot tien rij-uren kunnen opleveren. Maar hey, wat moet dat moet so off we went.
Dag twee verliep volgens hetzelfde stramien als de dag ervoor. Al leken de controles zich wel sneller op te volgen. Vijftien checkpoints op nog geen tien kilometer is toch een beetje van het goede teveel, niet? De meeste blokkades werden nu wel bemand door troepen die we nog niet eerder waren tegen gekomen. De mannen van "Operation Fire for Fire". Dit commando, zo werd ons verteld, was door de politie-overheid in het leven geroepen omdat het geweld op de wegen soms echt wel de spuigaten uitloopt. Hun "roadblocks" zijn dan ook fenomenaal. Met boomstammen en dikke takken versperren ze gedeeltelijk de weg zodat je moet vertragen en zigzaggen waarna je wordt opgewacht door een zestal stoere kerels gestoken in strakke, zwarte uniformen en tot de tanden bewapend. Langs de weg staat een snelle (en meestal onwaarschijnlijk coole) auto waarmee ze desgewenst de achtervolging kunnen inzetten en wat meer is: deze mannen hebben een licence-to-kill (vandaar fire-for-fire). Als je weigert te stoppen mogen ze zonder aarzelen je auto aan flarden schieten.
Dat dit ook effectief gebeurt wordt bewezen door de uitgebrande wrakken die je her en der in de berm vindt. Op één moment waren we bijna getuige van zo'n actie. Terwijl wij braaf onze paspoorten lieten controleren, kwam er uit tegengestelde richting plots een zware jeep aangestoven. Hij was duidelijk niet van plan om te stoppen. Eén van de mannen aan onze auto had zijn geweer dan ook al in de aanslag en mikte op de banden. Hij kon nog net worden tegen gehouden door een collega die de auto herkende als behorende tot de "National Assembly" (het parlement).Daarop schieten zou hun wel eens héél duur komen te staan.
Enigszins verbouwereerd reden we verder.

Dat jullie dit verslag nu kunnen lezen betekent natuurlijk dat we heelhuids en zonder kleerscheuren uit Nigeria zijn gekomen. Onbegrijpelijk! Op de 1200 km die we in dit land hebben gereden zijn we nergens bandieten tegen gekomen, hebben we ontelbare checkpoints gepasseerd en nergens werden we bedreigd of werd er smeergeld afgedwongen. Wat raar! Was Nigeria opeens koosjer geworden? Of waren al die verhalen uit het verleden dan overdreven? Een kleine studie van het gedrag van de politie-agenten ten opzichte van de Nigeriaanse automobilisten doet ons echter besluiten dat het geenszins tijd is om Nigeria uit de Corruption Perception Index te schrappen. Honderden bankbiljetten hebben we van eigenaar zien veranderen. En het straffe is: de agenten hoeven er zelfs niet om te vragen. De automobilist vertraagt, een agent stapt erop toe, een armpje verschijnt en geld verdwijnt. En zo gaat het keer op keer! Iedere Nigeriaan betaalt aan ièder checkpoint! Al na vijftig kilometer zijn die mensen zo een klein fortuin kwijt.. Geen wonder dus dat buitenlanders met rust worden gelaten. Ze hebben onze aalmoezen niet nodig! Met wat ze op de rug van hun eigen bevolking binnen rijven worden ze slapend rijk en de toeristen vertrekken - steevast vriendelijk nagewuifd - met de idee dat het tijdperk van corruptie en intimidatie van buitenlanders definitief achter de rug is. "Hmmm, die Nigerianen vallen precies wel mee. Hier komen we nog wel eens terug!". Dat is waarschijnlijk de reflex die ze hopen uit te lokken. Het zou me dan ook niet verbazen als er hieromtrent een algemene memo is verspreid.

In ieder geval, dertig roadblocks verder maar nog voor de avond valt krijgen we Kano in het vizier. Ook dag twee lijkt met andere woorden een succes te worden. De bedoeling is dat we hier ons visum voor Niger vernieuwen en indien dat niet op één dag kan worden geregeld we ook nog het oude stadsgedeelte bezoeken. Kano is namelijk dé oudste stad van West-Afrika en bijgevolg een must-see. Zoals gezegd zou het er hier beschaafder aan toe moeten gaan dan in de rest van het land dus wij zagen het wel zitten om hier even te bekomen van de trip die achter ons lag.
In het hotel dat we hadden uit gekozen, werden we echter al onmiddellijk met de voeten terug op de grond geplaatst (of beter gezegd op het gaspedaal). Dit kregen we namelijk te horen: "Jullie weten toch dat overmorgen (zaterdag) no-movement-day is?" "Uhm, nee. Wat betekent dat?" Blijkt dat het die dag lokale verkiezingen zijn in heel Nigeria en dat er daarom een algemeen uitgaansverbod is afgekondigd. Op zulke dagen kan immers de veiligheid van niemand worden gewaarborgd. De pamfletten met richtlijnen die we in de stad tegen komen, stellen ons nog minder op ons gemak. "Don't fight, don't destroy property, don't kill, maintain peace and vote wisely!"
Jezus, daar hadden we helemaal geen zin in! Een weekend moeten doorbrengen in een stad die over 36 uur misschien zou veranderen in een plunderende heksenketel! Daarenboven hadden we op onze wandeling al gemerkt dat Kano helemaal niet zo rustig was als de gids beweerde (Maar ja, wat heet rustig in een land met 126 miljoen inwoners?), dat er een ongemakkelijk sfeertje hing (Mannen die uit angst voor de sharia-politie hun sigaretten roken achter hoek en kant, vrouwen die bij 40 graden celcius in semi-burqa's rondlopen) en dat je de graad van vervuiling moet zién om het te geloven (ons snot zag na drie uur al zwart als roet). De oude stad kon ons ondertussen dan ook gestolen worden. Nee, dat visum moest vrijdagochtend in orde worden gebracht zodat we naar de grens konden vertrekken en het land konden verlaten nog voor dat de verkiezingen begonnen. Rusten zouden we wel doen in Niamey.

Zo gezegd, zo gedaan. Ons visum voor Niger bleek sneller in orde dan we voor mogelijk achtten, onze laatste naira's gingen op aan diesel en hop, we waren weer onderweg. Als alles goed ging zouden we tegen 14 u de grens moeten kunnen bereiken en dan kunnen we dit gekke land definitief achter ons laten.
Ook die dag reed Vrouwe Fortuna met ons mee en rond half drie zagen we dan ook de bevrijdende Nigeriaanse vlag wapperen. De grens! Het was nog enigszins te vroeg voor een vreugdedansje maar het zag er toch naar uit dat we binnen enkele ogenblikken terug op Nigerijnse bodem zouden vertoeven. We konden haast niet wachten.
Politie: formuliertje invullen, wachten tot de agent het heeft over gepend, wat domme vragen beantwoorden (Genre: "Wat vonden jullie het bijzonderste aan Nigeria?" Wil hij dat echt weten? ) en een glimlach onderdrukken bij het kijken naar de verlossende stempel. Op naar de douane. Tergend traag doet de man daar wat er van hem verwacht wordt: het exit-strookje invullen en een laatste stempel zetten. Woehaa! We're out!
In die auto en wegwezen hier.

(